Doğru seçilmiş bir dişli, mile doğru bağlanmadığında torku aktaramaz, boşluk yapar veya kayar. Bu rehberde kama ve kama kanalı ölçülerini (DIN 6885), setskur, sıkma bileziği, sıkı geçme, kamalı mil ve pim bağlantılarını; hangi yöntemin hangi durumda tercih edileceğini anlatıyoruz.
Bağlantı yöntemi neye göre seçilir?
Dişli ile mil arasındaki bağlantı iki işi birden yapmalıdır: torku aktarmak ve dişlinin mil üzerinde eksenel yönde kaymasını önlemek. Konik ve helis dişliler çalışırken eksenel kuvvet ürettiği için ikinci görev bu dişlilerde özellikle önemlidir. Seçimde aktarılacak tork, darbeli yük olup olmadığı, sökülüp takılma sıklığı ve dişlinin eksenel konumunun ayarlanması gerekip gerekmediği belirleyicidir.
Kama ve kama kanalı
En yaygın yöntem, mil ve dişli göbeğine açılan kanallara yerleştirilen paralel kamadır (DIN 6885). Kama torku güvenle aktarır, sökülüp takılması kolaydır. Kama ölçüsü mil çapına göre standarttır:
| Mil çapı (mm) | Kama b × h (mm) | Mil kanal derinliği t1 | Göbek kanal derinliği t2 |
|---|---|---|---|
| 10 – 12 | 4 × 4 | 2,5 | 1,8 |
| 12 – 17 | 5 × 5 | 3,0 | 2,3 |
| 17 – 22 | 6 × 6 | 3,5 | 2,8 |
| 22 – 30 | 8 × 7 | 4,0 | 3,3 |
| 30 – 38 | 10 × 8 | 5,0 | 3,3 |
| 38 – 44 | 12 × 8 | 5,0 | 3,3 |
| 44 – 50 | 14 × 9 | 5,5 | 3,8 |
| 50 – 58 | 16 × 10 | 6,0 | 4,3 |
| 58 – 65 | 18 × 11 | 7,0 | 4,4 |
| 65 – 75 | 20 × 12 | 7,5 | 4,9 |
Göbek kanalını kontrol ederken delik çapı ile kanal derinliğinin toplamı ölçülür: örneğin 25 mm delikte 8 × 7 kama için deliğin karşı kenarından kanal tabanına ölçü 25 + 3,3 = 28,3 mm olmalıdır. Kanal genişliği normal geçme için göbekte JS9, daha sıkı bir oturma için P9 toleransıyla işlenir.
Sipariş verirken yalnızca "25'lik mil, kamalı" demeniz yeterlidir; kama ölçüsü standarttan seçilir. Mil standart dışıysa (ör. inç ölçülü) mevcut kamanın genişliğini ve kanal derinliğini bildirin.
Setskur (sıkma vidası)
Setskur, göbeğe açılan dişli bir deliğe takılan ve ucu mile bastıran başsız vidadır (genellikle DIN 916, çukur uçlu). Tek başına düşük torklu ve hafif uygulamalarda kullanılabilir; asıl görevi dişlinin eksenel yönde kaymasını önlemektir. En sağlam çözüm kama ile birlikte kullanmaktır: setskur kamanın üzerine veya kamaya 90° açıyla yerleştirilir. Mil üzerine setskur ucunun oturacağı küçük bir düzlük (havşa) açmak, vidanın gevşemesini ve mili çizmesini önler. Titreşimli ortamlarda vida sabitleyici yapıştırıcı kullanılması önerilir.
Sıkma bileziği (konik kilitleme elemanı)
Sıkma bileziği; iç içe geçen konik halkaların vidalarla sıkılmasıyla mil ile göbek arasında yüksek bir sürtünme bağlantısı oluşturur. Kama kanalı gerektirmez, boşluksuz bağlantı sağlar ve kolayca sökülür. En önemli avantajı, dişlinin mil üzerinde istenen konuma kademesiz ayarlanabilmesidir. Bu özellik, montaj mesafesinin hassas ayarlanması gereken konik dişlilerde çok işe yarar. Göbek çapı bileziğe göre büyük olmalıdır; küçük dişlilerde yer sorun olabilir.
Sıkı geçme (pres geçme)
Dişli deliği milden biraz küçük işlenir ve dişli mile preslenerek veya ısıtılarak (sıcak geçme) takılır. Boşluksuz ve sağlam bir bağlantıdır; ancak sökmek zordur ve dişliye zarar verebilir. Seri üretimde, bir daha sökülmesi beklenmeyen bağlantılarda tercih edilir.
Kamalı mil ve pim
- Kamalı (yivli) mil: Mil ve göbekte çok sayıda diş/kanal bulunur (DIN ISO 14 paralel, DIN 5480 evolvent profil). Çok yüksek tork aktarır ve göbeğin mil üzerinde eksenel kaymasına izin verebilir; şanzımanlarda yaygındır. Maliyeti yüksektir.
- Pim: Göbek ve milden geçen silindirik, konik veya yaylı pim. Basit ve ucuzdur, düşük torklarda kullanılır. Pim deliği mili zayıflattığı için yüksek yüklerde önerilmez.
Karşılaştırma
| Yöntem | Tork | Eksenel sabitleme | Konum ayarı | Sökme |
|---|---|---|---|---|
| Kama | Yüksek | Setskur veya segman gerekir | Sınırlı | Kolay |
| Kama + setskur | Yüksek | Var | Sınırlı | Kolay |
| Yalnız setskur | Düşük | Var | Kolay | Kolay |
| Sıkma bileziği | Yüksek | Var | Kademesiz | Kolay |
| Sıkı geçme | Yüksek | Var | Yok | Zor |
| Kamalı mil | Çok yüksek | Ek eleman gerekir | Kaydırılabilir | Kolay |
| Pim | Düşük | Var | Yok | Orta |
Delik ve göbek hazırlığı
Hazır dişliler çoğunlukla pilot delikli üretilir. Delik, mil çapına göre (genellikle H7 toleransında) ve dişlinin bölüm dairesine eş merkezli işlenmelidir; aksi halde dişli salgılı döner ve ses yapar. Hazır konik dişlilerimizde delik büyütme, kama kanalı ve setskur deliğini sipariş sırasında bildirdiğiniz ölçülere göre işliyoruz.
Sıkça sorulan sorular
Dişliyi mile yalnızca setskurla bağlamak yeterli mi?
Yalnızca düşük torklu, hafif uygulamalarda yeterlidir. Tork arttıkça setskur gevşer ve mil üzerinde iz bırakır. Güvenilir bir bağlantı için kama ile birlikte kullanın.
Kama kanalı ölçüsü neye göre seçilir?
Mil çapına göre DIN 6885 standardından seçilir. Örneğin 20 mm mil için 6 × 6, 25 mm mil için 8 × 7, 35 mm mil için 10 × 8 kama kullanılır.
Konik dişli için en uygun bağlantı hangisi?
Genellikle kama ile birlikte setskur kullanılır. Montaj mesafesinin hassas ayarlanması gerekiyorsa sıkma bileziği büyük kolaylık sağlar; eksenel kuvvete karşı dişlinin sabitlendiğinden mutlaka emin olunmalıdır.
İlgili yazılar
Mil çapınızı ve bağlantı tipini bildirin; delik, kama kanalı ve setskur işlenmiş dişliniz hazır gelsin.