Dişli modülü, bir dişlinin diş büyüklüğünü tanımlayan temel ölçüdür. Bu rehberde modülün ne olduğunu, bölüm dairesi çapı, dış çap ve diş yüksekliğinin modülden nasıl hesaplandığını, elinizdeki bir dişlinin modülünü nasıl bulacağınızı örneklerle anlatıyoruz.
Dişli modülü nedir?
Modül (m), bir dişlinin bölüm dairesi çapının diş sayısına oranıdır ve milimetre cinsinden ifade edilir. Kısaca, dişlerin ne kadar büyük olduğunu söyler: modül büyüdükçe diş kalınlaşır, diş yüksekliği artar ve dişli aynı diş sayısında daha büyük bir çapa ulaşır.
Modülün pratikteki en önemli sonucu şudur: birlikte çalışacak iki dişlinin modülü ve kavrama açısı aynı olmak zorundadır. 2 modül bir dişli, yalnızca 2 modül bir dişliyle düzgün kavrar. Diş sayıları farklı olabilir; çevrim oranını belirleyen de zaten diş sayılarıdır.
Modülden hesaplanan temel ölçüler
Standart (20° kavrama açılı, profil kaydırmasız) bir düz dişlide tüm ana ölçüler modül ve diş sayısından türetilir:
| Ölçü | Formül | m = 2, z = 30 için |
|---|---|---|
| Bölüm dairesi çapı (d) | m · z | 60 mm |
| Dış çap (da) | m · (z + 2) | 64 mm |
| Diş dibi çapı (df) | m · (z − 2,5) | 55 mm |
| Diş başı yüksekliği (ha) | m | 2 mm |
| Diş dibi yüksekliği (hf) | 1,25 · m | 2,5 mm |
| Toplam diş yüksekliği (h) | 2,25 · m | 4,5 mm |
| Adım (p) | π · m | 6,28 mm |
| Eksenler arası mesafe (a) | m · (z1 + z2) / 2 | z2 = 45 ise 75 mm |
Eksenler arası mesafe formülü, tasarımda en çok işe yarayan formüldür: iki mil arasındaki mesafe sabitse, modülü ve oranı bu mesafeye uyacak biçimde seçmeniz gerekir. Örneğin milleriniz arası 75 mm ise 2 modül 30 ve 45 dişli bir çift (oran 1:1,5) tam bu mesafeye oturur.
Elinizdeki dişlinin modülü nasıl bulunur?
Yedek parça için modül bilinmiyorsa, düz dişlide şu yol hızlı sonuç verir:
- Dişleri sayın. Saymaya başladığınız dişi bir kalemle işaretlemek hata yapmayı önler.
- Dış çapı ölçün. Kumpasla diş uçlarından ölçün; çift diş sayısında karşılıklı iki diş ucunu almak en doğru sonucu verir.
- Hesaplayın: m ≈ da / (z + 2). Çıkan değeri en yakın standart modüle yuvarlayın.
32 dişli bir dişlinin dış çapı 67,8 mm ölçüldüyse: 67,8 / 34 = 1,99 → dişli 2 modüldür. Aşınmış dişlilerde ölçü bir miktar küçük çıkar; bu yüzden sonucu her zaman standart değere yuvarlayın.
İnç ölçülü makinelerde modül yerine diametral pitch (DP) kullanılır. Dönüşüm m = 25,4 / DP formülüyle yapılır; örneğin 12 DP yaklaşık 2,12 modüle karşılık gelir ve metrik bir dişliyle tam kavramaz. Bu durumda dişliyi DP ölçüsüne göre ürettirmek gerekir.
Standart modül değerleri
Modüller rastgele seçilmez; DIN 780 ve ISO 54 standartlarında tanımlanmış seriler kullanılır. Birinci seri öncelikli değerlerdir, ikinci seri gerektiğinde kullanılır:
- 1
- 1,25
- 1,5
- 2
- 2,5
- 3
- 4
- 5
- 6
- 8
- 10
İkinci seride 1,75 · 2,25 · 2,75 · 3,5 · 4,5 · 5,5 · 7 · 9 gibi ara değerler bulunur. Hazır konik dişli stoklarımızda 1 modülden 6 modüle kadar 3,5 ve 4,5 dahil yarım modül adımlarıyla ürün bulunur.
Konik dişlide modül ve dış çap
Konik dişlide modül, dişin geniş (dış) ucundaki ölçüye göre verilir. Bölüm dairesi çapı yine d = m · z ile bulunur; ancak dış çap, koni açısına (δ) bağlıdır:
Bu formülü konik dişli kataloğumuzdaki değerlerle karşılaştırabilirsiniz:
| Sipariş no | Modül · diş | Koni açısı | Hesap | Katalog Dk |
|---|---|---|---|---|
| K1000-1616 | 1 · 16 (1:1) | 45° | 16 + 2 · 0,707 = 17,41 | 17,4 mm |
| K2000-2020 | 2 · 20 (1:1) | 45° | 40 + 4 · 0,707 = 42,83 | 42,8 mm |
| K1000-1530 pinyon | 1 · 15 (1:2) | 26,57° | 15 + 2 · 0,894 = 16,79 | 16,79 mm |
| K3000-1545 çark | 3 · 45 (1:3) | 71,57° | 135 + 6 · 0,316 = 136,90 | 136,9 mm |
Bu yüzden bir konik dişlinin modülünü dış çaptan bulurken düz dişli formülü kullanılmamalıdır. En pratik yol, diş sayısını sayıp bölüm çapına (Do) yakın olan ölçüyü katalogdaki tablolarla eşleştirmektir. Konik dişlinin yapısı ve kullanım alanları için Konik dişli nedir? rehberimize bakabilirsiniz.
Modül seçerken nelere dikkat edilmeli?
Taşınacak yük
Modül büyüdükçe diş kesiti ve dolayısıyla taşınabilecek tork artar. Darbeli çalışan makinelerde bir üst modül güvenli bir paydır.
Yer ve çap sınırı
Aynı oranda büyük modül, daha büyük dişli çapı demektir. Gövde içinde yer kısıtlıysa daha küçük modül ve daha dayanıklı malzeme düşünülebilir.
Sessizlik
Aynı çapta küçük modül daha çok diş anlamına gelir; aynı anda kavrayan diş sayısı artar, çalışma daha yumuşak ve sessiz olur.
Eşleşen dişli
Mevcut bir dişlinin eşini arıyorsanız modül ve kavrama açısı birebir aynı olmalıdır. Standart kavrama açısı 20°'dir; eski makinelerde 14,5° görülebilir.
Sıkça sorulan sorular
Farklı modüldeki iki dişli birlikte çalışır mı?
Hayır. Modülleri farklı dişlilerin adımları farklıdır; dişler birbirine oturmaz, kısa sürede kırılır veya aşınır. Diş sayıları farklı olabilir, modül olamaz.
Modül büyüdükçe dişli daha mı dayanıklı olur?
Genel olarak evet; diş kesiti büyüdüğü için eğilme dayanımı artar. Ancak dayanımı malzeme, ısıl işlem ve diş genişliği de belirler. Aynı yükü daha küçük modülde, ısıl işlem görmüş bir dişliyle taşımak da mümkündür.
Modül ile diametral pitch (DP) arasındaki fark nedir?
Modül metrik sistemde (mm), DP inç sisteminde kullanılır ve birbirinin tersi gibi çalışır: modül büyüdükçe diş büyür, DP büyüdükçe diş küçülür. Dönüşüm m = 25,4 / DP formülüyle yapılır.
İlgili yazılar
Numune dişlinin fotoğrafını ve ölçülerini gönderin; stoktan uygun ürünü veya özel imalat seçeneğini aynı gün bildirelim.